18.4.1. Werking van het autonome zenuwstelsel

Het autonome zenuwstelsel zenuwstelsel bestaat uit twee delen die een tegengestelde (antagonistische) werking hebben. Dat zijn het parasympathisch en het orthosympathisch deel. Deze tweedeling is nodig om een zeer nauwkeurige afstemming tussen allerlei organen te verkrijgen.
Het orthosympathische zenuwstelsel is actief wanneer je zelf ook actief bezig bent, bijvoorbeeld met sporten of fietsen. Het stimuleert de hartactiviteit en de ademhaling, het verhoogt de bloedsuikerspiegel en de spanning in de skeletspieren. Het remt tegelijkertijd de werking van de spijsverteringsorganen.
Het parasympathische zenuwstelsel is juist actief wanneer je zelf passief bent, bijvoorbeeld na het eten. Dit deel stimuleert de spijsvertering, verlaagt de bloedsuikerspiegel, remt de hart- en ademhalingsactiviteiten, enzovoort.
De doelwitorganen van het autonome zenuwstelsel zenuwstelsel zijn de gladde spieren, de hartspier en de klieren.
Elk doelwitorgaan krijgt zowel orthosympathische als parasympathische impulsen; je noemt dit een dubbele innervatie.
Bekijk hierover ook: Zenuwstelsel perifeer en autonoom.

Zoals je in deze figuur kunt zien bestaat het autonoom zenuwstelsel uit een aantal zenuwknopen met zenuwen die enerzijds verbonden zijn met de organen en anderzijds in contact staan met ruggenmerg en hersenen. 
Het orthosympathische zenuwstelsel bestaat uit een rij zenuwknopen, die naast de wervelkolom ligt. Deze rij wordt de grensstreng genoemd. Er zijn enkele orthosympatische zenuwknopen in de buik.
Het parasympathische zenuwstelsel wordt gevormd door enkele zenuwknopen in de hersenstam (met name het verlengde merg) en in het onderste ruggenmerg, en door de zenuwen die deze zenuwknopen met de organen verbinden.
Terwijl de taakverdeling tussen orthosympathisch deel en parasympathisch deel eenvoudig duidelijk te maken is, zie je dat de ligging ingewikkelder is.